Tuvalet Kâğıdı Temel İhtiyaçsa, Ped de Öyle

Ukrayna'nın Kamusal Alanlarda Ücretsiz Regl Ürünlerine Neden İhtiyacı Var

Marina SukhomlinovaWomafreesm'in kurucusu ve başkanı

20 dk okuma 25 Aug 101

Bazı eşitsizlikler, tam da eşitsizlik olarak fark edilemeyecek kadar sıradan göründükleri için kuşaklar boyu sürer. Gündelik hayatın ayrıntılarında, binalara, bütçelere, işyerlerine, okullara ve kamu hizmetlerine yerleşmiş varsayımlarda ve bundan etkilenen kişinin sorunu önceden kestirip kendini ona uyduracağına dair sessiz beklentide yaşarlar.

Regl, çok uzun zamandır tam da bu alanda yaşıyor.

Umumi tuvalette su vardır, çünkü insan bedeni hijyen için suya ihtiyaç duyar. Sabun vardır, çünkü temizlik bir halk sağlığı gerekliliği olarak kabul edilir. Tuvalet kâğıdı vardır, çünkü toplum bazı fizyolojik ihtiyaçların insan evden uzaktayken ortaya çıktığını ve işleyen bir kamusal alanın bu ihtiyaçları güvenli ve onurlu biçimde karşılamayı mümkün kılması gerektiğini kabul eder.

Oysa bir kadının ya da kız çocuğunun regli okulda, hastanede, üniversitede, bir devlet binasında, tren istasyonunda, işyerinde ya da sığınakta beklenmedik biçimde başladığında, çoğu ülkede hâlâ bambaşka bir anlayış geçerli. Ondan bunu önceden planlamış olması, doğru ürünü yanında taşıması, bir dükkân bulması, başka bir kadından ödünç alması, tuvalet kâğıdıyla idare etmesi ya da okumak, çalışmak, yolculuk etmek, tedavi olmak veya bir kamu hizmetinden yararlanmak için geldiği yeri terk etmesi beklenir.

Biyolojik süreç tamamen sıradan. Onu çevreleyen altyapı ise hâlâ eksik.

The World Organization of Women Nations Womafreesm'in Ukrayna'da başlattığı yeni girişimin merkezinde bu çelişki duruyor.

Ağustos 2026'da The World Organization of Women Nations Womafreesm'in kurucusu ve başkanı Marina Sukhomlinova, Ukrayna Bakanlar Kurulu'na bir petisyon sunarak regl ürünlerine ücretsiz erişimin kamu kurumlarında zorunlu bir hijyen standardı hâline getirilmesini talep etti. Ukrayna basını, girişimi ve regl ürünlerinin okullarda, sağlık kuruluşlarında, devlet kurumlarında ve diğer kamusal alanlarda bulundurulması çağrısını şimdiden haberleştirdi.

Ukrayna Bakanlar Kurulu'na sunulan resmî petisyonu imzalayın

Petisyon ped ve tamponlarla ilgili, ama arkasındaki ilke çok daha uzağa uzanıyor. Petisyon, milyarlarca insanı etkileyen öngörülebilir bir fizyolojik gerçekliği hâlâ her kadının kendi başına çözmesi gereken bir mesele sayan kamusal altyapıya, modern bir devletin gerçekten evrensel diyip diyemeyeceğini soruyor.

Regl kişiseldir. Erişim ise bir altyapı meselesidir.

Dünya Sağlık Örgütü'nün tahminine göre dünya genelinde yaklaşık 2,1 milyar kadın ve ergen kız regl oluyor. Dünya Bankası, yaklaşık 500 milyon kadın ve kız çocuğunun regl ürünlerine ya da regl dönemini güvenli ve onurlu biçimde geçirebileceği uygun tesislere erişimi olmadığını tahmin ediyor. Herhangi bir günde dünyada 300 milyondan fazla kadın regl oluyor.

Bu rakamlar önemli, ama daha derindeki sorun, söz yoksulluğa gelmeden önce başlıyor.

Bir kadın regl ürünlerini rahatça satın alabilecek durumda olup yine de tam ihtiyaç duyduğu anda elinde hiç ürün olmadan kalabilir. Regli beklenenden erken başlayabilir. Ped çantasından düşüp kaybolabilir. Tamponu planladığından erken kullanmış olabilir. Ergenlik çağındaki bir kız ilk reglini okulda yaşayabilir. Bir hasta hastaneye yanında hiçbir kişisel eşyası olmadan gelebilir. Bir kadın hava saldırısı sırasında saatlerce sığınakta kalabilir. Bir öğrenci sınavın ortasında olabilir. Bir yolcu gece yarısı iki tren arasında kalmış olabilir.

O anda “kişisel ürün” ile kamusal altyapı arasındaki ayrım çok daha bulanık hâle gelir.

İnsanlar evleri için tuvalet kâğıdı satın alır, yine de umumi tuvaletlerde tuvalet kâğıdı bulunur. İnsanlar evleri için sabun satın alır, yine de hastaneler, okullar ve devlet binaları sabun sağlar. Nedeni basit: Bir kişi ortak bir mekâna girdiğinde, temel hijyen koşullarının bir kısmı o mekânın sorumluluğu olur.

Regl ürünleri de aynı tartışmanın içinde yer alır.

Bu, devletin hanelerin kendi alışverişinin yerini alacağı anlamına gelmiyor. Bir kamu kurumunu kullanırken sıradan bir fizyolojik ihtiyaçla karşılaşan kadının, onu oraya getiren işi yarıda bırakmadan bu ihtiyacı karşılayabilmesi anlamına geliyor.

Bu, hayırseverlikten çok daha ciddi bir öneridir.

Bu, altyapıdır.

Artık mesele bunun yapılıp yapılamayacağı değil

Dünyanın dört bir yanında hükümetler bu soruyu farklı yollarla yanıtlamaya çoktan başladı.

En ileri giden İskoçya oldu. 15 Ağustos 2022'de yürürlüğe giren Period Products (Free Provision) (Scotland) Act 2021 (Regl Ürünlerinin Ücretsiz Sağlanmasına İlişkin İskoçya Yasası) ile İskoçya, ihtiyacı olan herkesin ücretsiz regl ürünlerine erişim hakkını yasayla koruyan dünyadaki ilk ülke oldu. Yerel yönetimler ve eğitim kurumları, ürünleri makul ölçüde kolay ulaşılabilir ve onura saygılı biçimde, farklı ürün seçenekleriyle birlikte ücretsiz sunmakla yasal olarak yükümlü.

İskoç modelinin felsefi önemi, onu “ücretsiz ped” meselesine indirgediğimizde kolayca gözden kaçabilir.

Yasa, kadının maddi sıkıntı içinde olduğunu kanıtlamasıyla başlamaz. İhtiyaçla başlar.

Bu ayrım son derece önemlidir, çünkü gelir testine dayalı bir sistem temel bir fizyolojik ihtiyacı bir yoksulluk beyanı hâline getirir. Evrensel erişim ise ürünü, bir insanın toplum içinde onuruyla hareket edebilmesi için gereken altyapının parçası olarak görür.

İskoçya, yasa yürürlüğe girdiğinde kamusal alanlarda ücretsiz regl ürünü sağlanması için şimdiden toplam 27 milyon £ üzerinde yatırım yapmıştı. Ülke ayrıca insanların ücretsiz ürünlere nereden ulaşabileceklerini bulmalarına yardımcı olan araçlar geliştirdi ve okullarda, kolejlerde, üniversitelerde ve toplumun genelinde hizmet veren mekânlarda ürün dağıtımını hayata geçirdi.

Ardından Kuzey İrlanda, herkese ücretsiz regl ürünü sağlanmasını yasayla düzenleyen dünyadaki ikinci yer oldu. Oradaki yasa, regl ürünlerini olağan bir biyolojik ihtiyacı karşılamak için gerekli temel kişisel bakım ürünleri olarak açıkça tanımlıyor ve bu ürünlerin ekonomik durumdan bağımsız olarak ihtiyacı olan herkese sunulması gerektiğini belirtiyor. Yasa kapsamında ücretsiz dağıtım Mayıs 2024'te başladı.

Farklı ülke ve bölgeler aynı ilkeye farklı yollardan ulaştı ve bu çeşitlilik işe yarar. Ukrayna'nın tek bir ulusal modeli kopyalaması gerekmiyor. Her modelin ortaya koyduğu dersi inceleyebilir.

Kanada bu argümanı neredeyse kaçınılmaz kıldı

Kanada en açık emsallerden birini sunuyor, çünkü regl ürünlerini doğrudan işyeri hijyen düzenlemelerinin içine yerleştirdi.

15 Aralık 2023'ten bu yana Kanada'da federal düzenlemeye tabi işyerlerinde işverenler, çalışanlara ped ve tamponu ücretsiz sağlamak ve ürünleri kendi denetimlerindeki işyerlerinin tuvaletlerinde kolayca ulaşılabilir biçimde bulundurmak zorunda. Kanada hükümetinin kendi kılavuzu da regl ürünlerini tuvalet kâğıdı ve sabun gibi temel hijyen malzemelerinin yanına koyuyor.

Mesele bu şekilde çerçevelendiğinde kültürel karmaşanın büyük bölümü ortadan kalkar.

Kimse bir çalışanın işe tuvalet kâğıdı getirmeyi hatırlaması gerekip gerekmediğini sormaz.

Kimse hastanede yatan bir hastanın, banyoda sabun biter diye yanında sabun taşıması gerektiğini söylemez.

Kimse hijyenik atık kutusunu özel bir ayrıcalık olarak görmez.

Bunların hepsi, işleyen bir ortamı sürdürmenin maliyetinin parçası olarak kabul edilir.

Kanada reformu aslında şunu söylüyor: Regl de aynı işleyişin bir parçasıdır.

Bu önemli bir değişim, çünkü eşitlik çoğu zaman dil daha kesin hâle geldiğinde ilerler. Siyasi soru “Bir kadının kişisel ürünlerinin parasını neden başkası ödesin?” olmaktan çıkar ve “Modern bir işyerinin asgari hijyen standardına neler girer?” sorusu hâline gelir.

Bunlar bambaşka iki tartışmadır.

Kadınlar ihtiyaç duyduklarına erişemediğinde yaşananlar

Tek tek olaylar küçük göründüğü için sonuçları çoğu zaman bir rahatsızlık olarak anlatılır. Veriler daha ciddi bir tablo gösteriyor.

İskoçya'da yapılan bir başlangıç araştırması, yeterli regl ürününe ulaşmakta zorlanan kişilere bu durumla nasıl başa çıktıklarını sordu. Bu katılımcıların %54'ü daha ucuz markalara yöneldi, %37'si farklı bir ürün türüne geçti, %30'u ürünleri normalden daha uzun süre kullandı, %27'si tuvalet kâğıdı gibi alternatiflere başvurdu, %11'i ise bazı olağan gündelik faaliyetlerini bıraktı. Aynı araştırma belirgin bir gelir eğimi de tespit etti: Geliri 10.000 £ altında olan hanelerdeki katılımcıların %76'sı genellikle yeterli ürünü karşılayabildiğini söylerken, geliri 40.000 £ üzerinde olan hanelerde bu oran %98'di.

Her yüzdenin ardında sıradan bir insani hesap yatıyor.

Sızdırmadan ayağa kalkabilir miyim?

Dersi bitirebilir miyim?

İşte kalabilir miyim?

Üç saat daha bekleyebilir miyim?

Yerine tuvalet kâğıdı kullanabilir miyim?

Birinden isteyebilir miyim?

Bu hafta bir paket daha almaya gücüm yeter mi?

Tek bir kez yaşandığında her karar kişisel görünür. Aynı kararlar binlerce ya da milyonlarca hayatta tekrarlandığında, bir sistemin nasıl tasarlandığına dair kanıt hâline gelir.

Bu ayrım, Womafreesm'in Eşit Gözetim (Equal Consideration) felsefesinin tam merkezinde yer alıyor.

Eşit Gözetim, gerçek insani farklılıkların, zarar ortaya çıktıktan sonra can sıkıcı istisnalar olarak ele alınması yerine, kurumların tasarımına en baştan dahil edilmesi demektir. Sistemler, sözde tarafsız tek bir modelin herkese eşit hizmet edeceğini varsaymak yerine farklı bedenlerin, yaşam evrelerinin ve koşulların gerçekliğini hesaba kattığında eşitlik daha isabetli hâle gelir.

İdrar yapmayı, dışkılamayı ve el yıkamayı hesaba katıp regli dışarıda bırakan kamusal bir hijyen sistemi, onu kullanan insanların eksik bir modelidir.

Bu eksikliği kuşaklar boyunca kadın kendisi telafi etti.

Politikanın işi bu mimariyi düzeltmektir.

Yeni Zelanda, erişim eğitimin parçası olduğunda neler olduğunu gösteriyor

Yeni Zelanda güçlü, okul temelli bir yaklaşım benimsedi. Eğitim Bakanlığı'nın verilerine göre programa katılan devlet okullarında, devlet sistemine entegre okullarda, charter okullarda ve Maori dilinde eğitim veren kura okullarında regl olan öğrencilerin tahminen %98'i ulusal program aracılığıyla regl ürünlerine erişebiliyor. Program, ara sıra başvurulan bir acil durum stoku olarak değil, tam bir menstrüel döngüye yetecek miktarda ürün sağlayacak şekilde tasarlandı.

Gerekçe açıkça katılımla bağlantılı. Ürünlere erişimi olmayan öğrenciler okulu, sporu ve kültürel etkinlikleri kaçırabilir. Ürün sağlamak bu engellerden birini ortadan kaldırır.

Yeni Zelanda deneyimi, Ukrayna'da hazırlanacak her politikanın merkezinde olması gereken bir konuyu da açığa çıkarıyor: Ürünlerin fiziksel olarak orada bulunması, kendiliğinden gerçek erişim yaratmaz.

Bir masanın arkasında duran ürün teknik olarak mevcut sayılabilir. Ama on üç yaşındaki bir kızın yine de bir yetişkinin yanına gidip regl olduğunu söylemesi gerekir.

İskoçya'daki bir pilot uygulama yıllar önce benzer bir sonuca varmıştı. Öğrencilere ücretsiz ürünlere nasıl ulaşmayı tercih ettikleri sorulduğunda, ürünlerin doğrudan okul, kolej ya da üniversite tuvaletlerinde bulunması en çok tercih edilen seçeneklerden biri oldu. Ürünleri bir personelden almak ise en az tercih edilenler arasındaydı. Araştırmacılar, başka birinden istemek zorunda olmayı önemli bir engel olarak belirledi, çünkü utanma duygusu tek başına kullanımı engelleyebiliyor.

Bu yüzden regl onuru, ürün tedarikinden fazlasını gerektirir.

Erişimde özerklik gerektirir.

Bir kadın ihtiyacı olanı gelirini kanıtlamadan, bedenini açıklamadan, izin istemeden ve fizyolojik bir olayı sosyal bir etkileşim hâline getirmeden alabilmeli.

Galler, fikrin okulların ötesine nasıl büyüdüğünü gösteriyor

Galler bu ilkeyi eğitimin ötesine taşıdı.

Galler Hükümeti 2025'te, 3,2 milyon £ bütçeli Period Dignity Fund (Regl Onuru Fonu) sayesinde Galler'deki her okul ve kolejde, ayrıca kütüphaneler, spor ve eğlence merkezleri, gıda bankaları, spor kulüpleri ve gençlik merkezleri dahil yüzlerce başka mekânda ücretsiz ürün sağlandığını açıkladı.

Bu genişleme önemli, çünkü regl bir eğitim politikasının içinde yaşanmaz.

Bir hayatın içinde yaşanır.

On altı yaşında okulda erişime ihtiyaç duyan kadın, yirmi dört yaşında bir kütüphanede, otuz altısında bir hastanede, kırk ikisinde bir kamu spor merkezinde ve bir başka anda bir devlet dairesinde de ihtiyaç duyabilir.

Politika biyolojiyi tanıyorsa, altyapının da eninde sonunda insanın peşinden gitmesi gerekir.

İngiltere, bir acil durum fikrinin nasıl kalıcı bir sistem hâline geldiğini gösteriyor

İngiltere 2020'den bu yana okullar ve kolejler aracılığıyla ücretsiz regl ürünleri sağlıyor ve program 2025-2026 eğitim-öğretim yılında da sürüyor. Hükümet kılavuzu, reglin asla eğitime engel olmaması gerektiğini ve öğrencilerin ürünlere, parasını karşılayamadıkları, yanlarına almayı unuttukları, ürünleri bittiği ya da regl beklenmedik biçimde başladığı için ihtiyaç duyabileceğini açıkça belirtiyor.

Mevcut program pedleri, tamponları, çevre dostu ürünleri, menstrüel kapları, regl külotlarını ve diğer seçenekleri kapsıyor. 2026'da Eğitim Bakanlığı, okullar ve 16 yaş sonrası eğitim kurumları aracılığıyla ücretsiz dağıtımın sürmesi için yeni bir ulusal ihale süreci başlattı. Bu, fikrin geçici bir kampanya olmaktan çıkıp düzenli işleyen bir kamu sistemi hâline geldiğinin kanıtı.

Programa yön veren geçmiş veriler çok şey anlatıyor. Eğitim Bakanlığı'nın atıfta bulunduğu 2018 tarihli bir anket, kolejlerdeki kız öğrencilerin %14'ünün ve okullardaki kız öğrencilerin %6'sının önceki yıl içinde maddi nedenlerle regl ürünlerine erişemediğini ortaya koydu.

İngiltere'nin kılavuzu, kamuya yönelik iletişim için ince ama önemli bir ders de içeriyor. Okullara, ürünleri yoksullara ayrılmış bir yardım gibi gösteren bir dilden kaçınmalarını öneriyor, çünkü damgalanma tek başına insanları bir hizmetten yararlanmaktan alıkoyabilir.

İşte tam da bu yüzden “regl yoksulluğu”, önemli olsa da, hiçbir zaman çerçevenin tamamı olmamalı.

Yoksulluk, bir kişinin erişime ihtiyaç duymasının nedenlerinden biridir.

Altyapıya ihtiyaç duyulmasının nedeni ise regldir.

Fransa, sorunun genç kadınlar için ekonomik boyutunu gösteriyor

Fransa, maliyetlerin öğrencileri ne kadar ağır etkilediğini gösteren verilerin ardından regl güvencesizliği meselesine yükseköğretim üzerinden yaklaştı.

Fransa Yükseköğretim Bakanlığı'nın atıfta bulunduğu araştırmada kız öğrencilerin %33'ü regl ürünü edinmek için maddi yardıma ihtiyaç duyduğunu, %13'ü ise para yetersizliği yüzünden regl ürünleriyle başka bir temel ihtiyaç arasında seçim yapmak zorunda kaldığını söyledi. Hükümet, üniversite yurtları ve öğrenci sağlık birimleri dahil olmak üzere üniversite kampüslerinde 1.500 ücretsiz dağıtım noktası hedefi koydu.

Sorunun ekonomik yüzü budur.

Düzenli tekrarlayan biyolojik bir süreç, genç bir kadının bütçesinde yemekle, ulaşımla ya da başka bir zorunlu ihtiyaçla yarışmaya başladığında, sonuçlar hijyenin ötesine geçer. Derse devamı, odaklanmayı, özerkliği ve eğitime eşit koşullarda katılabilmenin en temel imkânını etkiler.

Katalonya, sürdürülebilirliğin erişimin içine yerleştirilebileceğini gösteriyor

Katalonya, yeniden kullanılabilir regl ürünlerine evrensel ve ücretsiz erişim sağlayarak başka bir yol seçti.

La meva regla, les meves regles (Benim reglim, benim kurallarım) girişimi yaklaşık 2,5 milyon kadın ve regl olan kişi düşünülerek tasarlandı; yeniden kullanılabilir ürünler eczaneler aracılığıyla dağıtılıyor. Program, kişiye özel yönlendirmeyle birlikte menstrüel kap, yıkanabilir ped ve regl külotu gibi seçenekler sunuyor.

Katalonya Hükümeti, geniş ölçekli uygulamanın ilk üç ayında neredeyse 400.000 kadının ücretsiz, yeniden kullanılabilir bir ürün aldığını ve her gün kabaca 1.200 ürün dağıtıldığını açıkladı.

Bu önemli, çünkü kamusal dağıtımın genişletilmesine yönelik en ciddi itirazlardan biri çevresel etkiyle ilgili.

Çözüm, sürdürülebilirliği ve regl onurunu birbirinin karşısına koymak olamaz.

Olgun bir politika ikisini birden yapabilir. Kamusal alanlarda beklenmedik, acil ihtiyaçlar için tek kullanımlık ürünler vazgeçilmez olmayı sürdürüyor. Yeniden kullanılabilir ürünler eczaneler, sağlık hizmetleri, eğitim ve daha uzun vadeli programlar aracılığıyla desteklenebilir. Kamu alımları, çevreye daha az zarar veren malzemeleri ve sorumlu ambalajı öne çıkarabilir. Veriler stok düzeylerine yön verebilir ve israfı önleyebilir.

Çevresel akıl, yetersiz bir sistemi korumanın gerekçesi olmak yerine sistemi iyileştirmeli.

Ücretsiz dağıtıma yönelik itirazlar ciddi yanıtları hak ediyor

Bir politika, en güçlü itirazlardan kaçarak değil, onlara dayanarak güçlenir.

Kanada, işyeri zorunluluğunu getirmeden önce bir kamuoyu danışma süreci yürüttü. Gelen 42 yanıtın %57'si öneriyi destekledi, %41'i karşı çıktı, %2'si ise tarafsız kaldı. Bireysel katılımcılar kurumlara göre daha şüpheciydi: Bireysel başvuruların %59'u karşıydı. Çevresel etki, katılımcıların %24'ünden fazlası tarafından dile getirildi; maliyet de başlıca kaygılardan biriydi.

Bu itirazlar yararlı, çünkü Ukrayna'da hazırlanacak her yasanın yanıtlaması gereken soruları ortaya koyuyor.

Bedeli kim ödeyecek?

Sistemin maliyeti ne olacak?

Birinin aşırı miktarda ürün almasını ne engelleyecek?

Ürünler nasıl yenilenecek?

Hangi ürünler kapsamda olacak?

Satın alma süreci gereksiz israftan nasıl kaçınacak?

Ürünlerin gerçekten erişilebilir olup olmadığını kim denetleyecek?

Yükümlülük hangi kurumları kapsayacak?

Devlet, kamusal alanda acil erişime yönelik bir standardı, her bireyin aylık tüketiminin tamamını devletin karşılaması beklentisinden nasıl ayıracak?

Bunlar meşru sorular. Aynı zamanda tasarım sorularıdır.

İşleyen bir devlet, diğer tüm kamusal kaynaklar için benzer soruları zaten yönetiyor. Tuvalet kâğıdı satın alınır, stoklanır, takip edilir ve zaman zaman çalınır. Sabunluklar yeniden doldurulur. Kamusal donanım zarar görür. Su israf edilir. Binaların kullanım yoğunluğu farklıdır. Bütçeler sınırlıdır.

Altyapı her zaman yönetim gerektirmiştir.

Kötüye kullanım ihtimali, daha iyi dağıtım sistemleri, stok takibi, satın alma kuralları ve değerlendirme için bir argümandır. Fizyolojik ihtiyacın kendisini dışarıda bırakmak için ise zayıf bir argümandır.

İskoçya, Ukrayna'nın neyi daha iyi yapması gerektiğini de öğretiyor

Uluslararası deneyim hiçbir zaman propaganda aracı olarak kullanılmamalı. Başka bir ülkenin yalnızca başarısından öğrenen ülke, dersin yarısını öğrenir.

İskoç hükümetinin yakın zamanda yaptığı açıklamalar önemli bir zayıflığı ortaya koyuyor. İskoçya Hükümeti, Ağustos 2026'da bir bilgi edinme başvurusuna verdiği yanıtta, regl ürünlerine ayrılan fonların yerel yönetimler, kolejler, üniversiteler ya da diğer kamu kurumları tarafından nasıl dağıtıldığını veya harcandığını şu anda izlemediğini, denetlemediğini ya da değerlendirmediğini ve yasa kapsamındaki dağıtıma ilişkin merkezi veri toplamadığını belirtti. Yanıtta ayrıca Ocak 2024'ten bu yana etkililik, erişilebilirlik, paranın verimli kullanımı ya da sürdürülebilirlik konusunda hiçbir inceleme veya değerlendirme yapılmadığı ifade edildi.

Ukrayna'nın kaçınması gereken kurumsal zayıflık tam olarak budur.

Güçlü bir Ukrayna modeli, ölçümü politikanın içine ilk günden yerleştirmeli: nokta başına maliyet, stokların tükenme oranları, kullanım örüntüleri, ürün tercihleri, bakım yükü, israf, kullanıcı memnuniyeti, bölgesel farklar ve ürünlerin gerçek erişilebilirliği.

Yasa bir hak yaratmalı.

İzleme sistemi ise bu hakkın yasa metninin dışında da var olduğunu kanıtlamalı.

Bu nedenle Womafreesm'in yaklaşımı, tuvaletlere ped kutuları koymaktan daha geniş. Hedef; sorumlulukları, kanıtları, bütçeleri, uygulama kriterleri ve gözden geçirme süreci olan ölçülebilir bir hijyen standardı oluşturmak.

Ukrayna'nın bir gerçekliği daha var: Savaş menstrüel döngüyü durdurmuyor

Ukrayna için bu tartışma savaştan ayrı düşünülemez.

UNICEF, süren savaş sırasında menstrüel sağlığı kritik ve çoğu zaman göz ardı edilen bir sorun olarak tanımlıyor. Yerinden edilme ve altyapıdaki hasar, temel menstrüel hijyen kaynaklarına erişimi sekteye uğrattı. UNICEF ve U-Report'un 2024'te yaptığı bir ankete göre kız çocuklarının %93'ü menstrüel hijyen hakkında daha fazla bilgi istediğini söyledi; yaklaşık %39'u akranlarının regl yüzünden zorbalığa uğradığına tanık olmuş, %18'i ise reglle ilgili zorbalığı bizzat yaşamıştı. UNICEF, bazı toplulukların yeterli mahremiyet ve güvenlik sağlayan, menstrüel hijyen ürünleri bulunan tuvaletlerden yoksun olduğunu da belirtiyor.

Savaş, biyolojiye dokunmadan çevresindeki neredeyse her koşulu değiştirir.

Bir kadın, birkaç dakika içinde evini terk etmek zorunda kalabilir. Tek bir günde gelirini, eczanesini, banyosunu ve eşyalarını kaybedebilir. Saatlerini tahliye araçlarında, bir transit merkezde, bir hastane koridorunda ya da bir hava saldırısı sığınağında geçirebilir. Ergenlik çağındaki bir kız, yerinden edilip hiç tanımadığı bir okula düşebilir. Bir aile, dükkânlara ve suya erişimin istikrarsız olduğu geçici bir barınakta yaşayabilir.

Menstrüel döngü bunların hepsi boyunca devam eder.

Bu yüzden Ukrayna'nın hijyen standardı, başka ülkelerin aynı ölçüde öncelik vermesi gerekmeyebilecek bir kategoriyi de kapsamalı: sığınaklar, tahliye ve transit tesisleri, geçici barınma merkezleri ve diğer kriz altyapısı.

Ukrayna için regl onuru aynı zamanda bir dayanıklılık meselesidir.

Ukrayna toplumu bu konunun kamu politikasına ait olduğunu çoktan gösterdi

Nisan 2026'da Bakanlar Kurulu'na sunulan ayrı bir petisyon, menstrüel hijyen ürünlerine %7'lik indirimli KDV oranı uygulanmasını talep etti. Petisyon 25.000'den fazla imza topladı ve mayıs ayında hükümetten resmî bir yanıt aldı.

O petisyon regl ürünlerinin fiyatını ele alıyordu.

Womafreesm'in petisyonu ise erişimin mimarisini ele alıyor.

Bu ayrım önemli.

Daha düşük vergi, kadın bir ürünü satın almaya gittiğinde o ürünü daha uygun fiyatlı kılabilir. Kamusal bir hijyen standardı ise kadının bir ürüne ihtiyaç duyduğu ama ona ulaşamadığı ana yanıt verir; nedeni yoksulluk, yerinden edilme, beklenmedik bir regl, unutulan bir çanta, kapalı bir dükkân ya da ihtiyacın tam bir kamu kurumunun içindeyken ortaya çıkması olabilir.

Politikalardan biri fiyatı değiştirir.

Diğeri ortamı değiştirir.

Ukrayna'nın ikisi hakkında da ciddi bir tartışmaya ihtiyacı var.

Womafreesm'in Ukrayna'dan kurmasını istediği sistem

The World Organization of Women Nations Womafreesm'in başlattığı öneri yalın bir ilkeye dayanıyor: Temel regl ürünleri, belirlenmiş kamu kurumlarında asgari hijyen koşullarının parçası olmalı ve erişim onur, mahremiyet ve pratik ihtiyaç esas alınarak tasarlanmalı.

İlk aşamada öncelik okullara, kolejlere ve üniversitelere, hastanelere ve sağlık kuruluşlarına, devlet ve belediye binalarına, kütüphanelere, kamu spor tesislerine, büyük ulaşım noktalarına, sığınaklara ve kriz tesislerine verilmeli.

Ürünlere doğrudan ve göze batmadan ulaşılabilmeli. Bir kadın ya da kız çocuğu hiçbir zaman gelir belgesi göstermek, neden ped istediğini açıklamak, belirli bir görevliyi bulmak ya da mahrem bir biyolojik olayı herkesin önünde açıklamak zorunda kalmamalı.

Standart, makul çeşitlilikte emicilik düzeyleri ve ürün türleri, hijyenik atık tesisleri, stok yenilemeye ilişkin açık sorumluluklar ve şeffaf satın alma kuralları içermeli. Yeniden kullanılabilir ürünler, sağlık hizmetleri, eczaneler, eğitim kurumları ya da yerel yönetim girişimleri aracılığıyla tamamlayıcı bir program oluşturabilir.

Ukrayna işe tanımlı pilot uygulamalarla başlamalı, gerçek tüketimi ve işletme maliyetini ölçmeli, dağıtım modellerini karşılaştırmalı, kullanıcılara ve kurumlara danışmalı ve sistemi ancak bundan sonra kanıtlara dayanarak genişletmeli.

Toplumsal bir talep böyle kurumlaşır.

Bu petisyonun asıl konusu onurun mimarisi

Ped küçük bir nesnedir.

Mesele de tam bu yüzden bu kadar çok şeyi açığa çıkarıyor.

Uygarlıklar değerlerini, standart hâline getirmeyi seçtikleri ayrıntılarla ele verir.

Toplum hareket kısıtlılığını tanıdığında, merdivenler bir kamu binasına girmenin tek yolu olmaktan çıkar.

Yangın riskini tanıdığında, acil çıkışlar zorunlu hâle gelir.

Enfeksiyon riskini tanıdığında, sabun ve el yıkama olanakları hijyenin parçası olur.

Kadın bedenini, kamusal sistemlerin kendisi için tasarlandığı insan gerçekliğinin bir parçası olarak tam anlamıyla tanıdığında, regl ürünlerinin sağlanması da aynı mimarinin içine girer.

Eşit Gözetim (Equal Consideration) ilkesinin daha derin anlamı budur.

The World Organization of Women Nations Womafreesm basit bir öncülden hareket eder: Bir sistem, etkilediği hayatlar tasarımında tam olarak temsil edildiğinde daha isabetli hâle gelir. Kadınların yaşadığı gerçeklik, hayatlarını biçimlendiren yasalarda, teknolojilerde, tıbbi protokollerde, ekonomik yapılarda ve kamusal ortamlarda kurumsal bir ağırlık taşımalıdır.

Regl onuru, işe başlamak için en açık alanlardan biri, çünkü çelişki son derece görünür.

Beden hep gerçekti.

Eksik olan, kurumsal tanınmaydı.

Kadınlar kuşaklar boyunca bu eksikliği öylesine ustalıkla telafi etmeyi öğrendiler ki eksikliğin kendisi neredeyse görünmez oldu. Yanlarında ürün taşıdılar, önceden plan yaptılar, tuvaletlerde yabancılara fısıldadılar, tuvalet kâğıdıyla idare ettiler, okuldan ve işten erken çıktılar, oturdukları yerden kalkmadılar ve bu zahmeti kendi özel hayatlarının içinde erittiler.

Uyum sağlamak, kusurlu bir sistemi on yıllarca gizleyebilir.

İlerleme, toplum başka bir soru sorduğunda başlar: Kamusal altyapının en başından öngörebileceği bir şeyi telafi etmek neden kadına bırakıldı?

Yeni bir hijyen standardı Ukrayna'da başlayabilir

Ukrayna'nın İskoçya, Kanada, Galler, İngiltere, Yeni Zelanda, Fransa ya da Katalonya olması gerekmiyor.

Hepsinden öğrenebilir.

İskoçya'dan evrensel erişim ve yasal hak ilkesini alabilir.

Kanada'dan regl ürünlerini hijyenin bir parçası olarak görmenin netliğini alabilir.

Yeni Zelanda'dan erişim ile eğitime eşit katılım arasındaki bağı alabilir.

Galler'den dağıtımın okullardan toplumun geneline nasıl yayıldığını öğrenebilir.

İngiltere'den bir kamu programının nasıl düzenli bir satın alma ve dağıtım sistemi hâline geldiğini öğrenebilir.

Fransa'dan regl masraflarının öğrencilerin ekonomik tercihlerini nasıl etkilediğini görebilir.

Katalonya'dan yeniden kullanılabilir ürünleri ve çevresel sorumluluğu sisteme katmayı alabilir.

İskoçya'nın mevcut izleme sisteminin ortaya koyduğu sınırlılıklardan ise veriyi, denetimi ve değerlendirmeyi en baştan sisteme yerleştirmeyi öğrenebilir.

Ardından Ukrayna, hiçbir ithal modelin sağlayamayacağı gerçeklikleri ekleyebilir: savaş, yerinden edilme, sığınaklar, hasar görmüş altyapı ve baskı altında da onuru koruyabilen kamu sistemleri kurmaya yönelik olağanüstü ihtiyaç.

Uygulamada Eşit Gözetim (Equal Consideration) tam olarak bu olurdu.

Dolayısıyla Ukrayna'nın önündeki soru, umumi bir tuvalette pedin ücretsiz olup olmaması gerektiğinden daha büyük.

Asıl soru şu: Kadınlar, bedenleri tam olarak hesaba katılmadan tasarlanmış bir altyapının maliyetini üstlenmeye devam mı edecek, yoksa devlet milyonlarca vatandaşının paylaştığı biyolojik bir gerçekliğin kamusal hayatın mimarisine ait olduğunu kabul etmeye hazır mı?

Bir pedin maliyeti çok düşüktür.

Arkasındaki ilke ise çok büyük.

Bir kadın bir okula, hastaneye, devlet binasına ya da sığınağa girdiğinde, o mekân tasarlanırken bedeninin temel işleyişinin hesaba katıldığını bilebilmeli.

Onur, söylemin ötesine geçip fiziksel dünyaya girdiğinde işte böyle görünür.

The World Organization of Women Nations Womafreesm'in kurucusu ve başkanı Marina Sukhomlinova bu soruyu resmî olarak Ukrayna hükümetinin önüne getirdi. Petisyon şu anda kamuoyunun desteğine açık.

Womafreesm'in Ukrayna Bakanlar Kurulu'na sunduğu resmî petisyonu imzalayın

Kaynaklar ve ek okumalar

Ukrayna

Küresel kanıtlar

İskoçya

Kanada

Yeni Zelanda

Galler

Welsh Government: Free period products across schools and public spaces

Bize ulaşın